ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ระบุผ่านสื่อโซเชียลมีเดียวันนี้ (21 พฤษภาคม 2569) ว่า มอง 'ทุเรียน' ให้เป็นสินค้าเกษตรมูลค่าสูง

วันนี้ผมลงพื้นที่จังหวัดจันทบุรี ตั้งใจมาดูวงจรของทุเรียนทั้งหมดตั้งแต่ต้นน้ำยันปลายน้ำ ตั้งแต่การบริหารจัดการสายพันธุ์ การดูแลผลผลิตในสวน กระบวนการคัดกรอง ไปจนถึงอุตสาหกรรมแปรรูปขั้นสูง ยิ่งทำให้ผมมั่นใจว่า “วิทยาศาสตร์และนวัตกรรม” ไม่ใช่เรื่องไกลตัว หรือเรื่องในห้องแล็บอีกต่อไป แต่มันอยู่ในสวนของพี่น้องเกษตรกร

สิ่งที่น่าภาคภูมิใจคือ วันนี้ภาคเอกชนไทยก้าวไปไกลมากครับ ผมได้ไปดูล้งทุเรียนยุคใหม่ ที่เขาเอาเทคโนโลยี AI เข้ามาช่วยตรวจสอบความสุกและคัดแยกกลุ่มน้ำหนักได้อย่างแม่นยำเพื่อการส่งออก

พร้อมทั้งเข้าชมโรงงานแปรรูปผลไม้ไทยที่ได้มาตรฐานสากล ทั้งระบบ Freeze-Dried และการทอดระบบสูญญากาศ สมกับที่เป็นเมืองหลวงของผลไม้ นี่คือสิ่งที่ภาคเอกชนลงมือทำเพื่อพัฒนาและยกระดับศักยภาพในการแข่งขันของผลไม้ไทยในเวทีโลก

เป้าหมายสำคัญของกระทรวง อว. จากนี้ คือการสนับสนุนให้ประเทศไทยมีนวัตกรรมและเทคโนโลยีที่เป็นของตัวเอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งงานวิจัยเรื่องผลไม้ ซึ่งเรามีต้นทุนที่ดีเยี่ยมที่หลายประเทศไม่มี ความหลากหลายของผลไม้ และผลไม้ที่เป็นเอกลักษณ์ จะเป็นสารตั้งต้นในการพัฒนาเทคโนโลยีฝีมือคนไทย

งานวิจัยไทยที่ทำสำเร็จและเห็นผลจับต้องได้มานาน เช่น การใช้เทคโนโลยีการฉายรังสีแกมมาเพื่อทำให้แมลงวันผลไม้เป็นหมัน ลดการขยายตัว นำร่องในพื้นที่สวนผลไม้ที่จันทบุรีมานานกว่า 20 ปี ลดจำนวนแมลงวันผลไม้โดยไม่ต้องพึ่งพาสารเคมีแม้แต่หยดเดียว ช่วยให้เกษตรกรลดต้นทุนและปลอดภัยขึ้นมากต่อผู้บริโภค ซึ่งสิ่งนี้เป็นสิ่งที่เราต้องสนับสนุน

นอกจากนี้ เทคโนโลยีนิวเคลียร์ยังเข้ามาช่วยตอบโจทย์เรื่องการส่งออกโดยตรง ด้วยการฉายรังสีเอ็กซเรย์ (X-ray) ในปริมาณที่ปลอดภัยเพื่อยืดอายุการเก็บรักษา ชะลอความสุก ทำให้ผลไม้เดินทางไปประเทศไกลๆ ได้โดยไม่เน่าเสีย

และสองคือ ‘กำจัดหนอนแมลงวันทอง’ รวมทั้งศัตรูพืชกักกันที่ติดไปกับผิวผลไม้ ทำให้ทุเรียนและผลไม้ไทยผ่านมาตรฐานการตรวจสอบที่เข้มงวดของประเทศปลายทางอย่างสหรัฐอเมริกาหรือจีนได้ง่ายขึ้น ซึ่งได้ขยายไปสู่สินค้าบริโภคประเภทอื่นแล้วในไม่กี่วันก่อน

ที่น่าสนใจมากคืองานวิจัยเครื่องตรวจสอบคุณภาพทุเรียนโดยนักวิจัยไทย ที่ใช้คลื่นความถี่เข้ามาตรวจสอบทุเรียนอ่อน-แก่ โดยไม่ทำลายเนื้อสัมผัส สามารถคำนวณน้ำหนักเนื้อและความชื้นได้อย่างแม่นยำ

งานนี้จะช่วยยกสู่การมีมาตรฐานทางวิทยาศาสตร์ที่สากลยอมรับ และทีมวิจัยกำลังต่อยอดไปสู่ผลไม้ชนิดอื่น นอกจากนี้เรายังมีงานวิจัยเชิงรุกเพื่อป้องกันโรครากเน่าโคนเน่าในทุเรียน เพื่อปกป้องผลผลิตของเกษตรกรตั้งแต่ในสวน

ในมิติของเศรษฐกิจหมุนเวียน วันนี้ทีมนักวิจัยของ อว. ทั้งจาก วว. (สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย) และเครือข่ายมหาวิทยาลัย สามารถเปลี่ยน “เปลือกทุเรียน” ที่เคยเป็นขยะเหลือทิ้งมหาศาลในล้งให้กลายเป็นเม็ดเงินใหม่

ด้วยการสกัดเอา ‘เซลลูโลสและเส้นใยคุณภาพสูง’ จากเปลือกทุเรียนมาพัฒนาเป็นเยื่อกระดาษเกรดพรีเมียม แผ่นวัสดุคอมโพสิตสำหรับอุตสาหกรรมเฟอร์นิเจอร์อีโค่ในอนาคต ซึ่งนอกจากจะเหนียวทนทานแล้วยังช่วยลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์ได้ดีเยี่ยม

ส่วนในแง่การแปรรูปเนื้อทุเรียน เราไม่ได้หยุดอยู่แค่ทุเรียนทอดหรือฟรีซดรายแบบเดิม ๆ แต่นักวิจัยไทยใช้นวัตกรรมการแปรรูปขั้นสูง พัฒนาเป็นเครื่องดื่มนวัตกรรม ทั้งน้ำทุเรียนพร้อมดื่มและทุเรียนผงชงดื่มที่ยังคงกลิ่นรสที่เป็นเอกลักษณ์ไว้ครบถ้วน ผมได้ลองชิมวันนี้ รสชาตินุ่มนวลและลงตัวมากครับ

วันนี้เป็นอีกหนึ่งวันที่ผมมองเห็นพลังและโอกาสอย่างชัดเจน การนำวิทยาศาสตร์เข้ามาผนวกกับต้นทุนทรัพยากรที่เรามี จะไม่เพียงแค่ทำให้ทุเรียนมีมูลค่าสูงขึ้น แต่จะช่วยยกระดับชีวิตของเกษตรกร และขับเคลื่อนให้ประเทศไทยก้าวสู่การเป็นเมืองหลวงแห่งผลไม้นวัตกรรมได้อย่างยั่งยืนครับ